Potrzeby jako podłoże schematów
Young wyróżnił pięć podstawowych zadań/potrzeb okresu dzieciństwa: (1) więź i akceptacja; (2) autonomia i osiągnięcia; (3) realistyczne granice; (4) wewnątrzsterowność i wyrażanie siebie; (5) spontaniczność i przyjemność. Schematy powstają tam, gdzie któreś z tych pięciu obszarów zostało chronicznie niezaspokojone w dzieciństwie. 18 Youngowskich schematów grupuje się w 5 odpowiadających im obszarów.
Wyzwalacz
Chroniczna frustracja jednej (lub kilku) z 5 podstawowych potrzeb rozwojowych w dzieciństwie — przez zaniedbanie, przemoc, nadopiekuńczość, krytykę, niespójność lub modelowanie.
Przebieg procesu
- 1
Określ obszar deficytu w dzieciństwie. 5 obszarów wg Younga: • Rozłączenie i odrzucenie (więź): Opuszczenie, Nieufność, Deprywacja, Wadliwość, Izolacja Społeczna; • Osłabiona autonomia: Zależność, Podatność, Uwikłanie, Porażka; • Uszkodzone granice: Roszczeniowość, Niedostateczna Samokontrola; • Nakierowanie na innych: Podporządkowanie, Samopoświęcenie, Poszukiwanie Aprobaty; • Nadmierna czujność: Negatywizm, Tłumienie Emocji, Bezwzględne Standardy, Karzący.
- 2
Deficyt zostawia ślad emocjonalny — Wrażliwe Dziecko z konkretną raną (np. „nie jestem ważny", „muszę być doskonały").
- 3
Ślad organizuje przekonania i oczekiwania o sobie, świecie, ludziach.
- 4
W dorosłej relacji partner nieświadomie aktywuje ten sam obszar — albo przez podobieństwo do rodzica, albo przez zazębienie schematów (chemia schematów).
- 5
Próba zaspokojenia potrzeby przez partnera (zamiast siebie) → uwikłanie. Praca: rozpoznać DOKĄD sięgnąć — partner, terapeuta, własny Zdrowy Dorosły.
Rezultat
Mapowanie własnych dominujących obszarów deficytu i ich schematycznej ekspresji w aktualnej relacji. Stevens/Roediger proponują ćwiczenie samooceny w skali 1-10 dla każdego z 5 obszarów: „1 = przemoc/zaniedbanie, 5 = średni poziom zaspokojenia, 10 = wrażliwe, skoncentrowane na dziecku otoczenie". Plus porównanie z partnerem.
Wzorzec w parze
Najczęstsze zazębienia oparte na komplementarnych deficytach: deficyt więzi + deficyt autonomii (klejący z uciekającym), deficyt granic + nakierowanie na innych (król + ofiara), nadmierna czujność + nadmierna czujność (dwoje perfekcjonistów). Klucz: deficyty się dopełniają, nie naprawiają.
Punkty interwencji
- → Stevens/Roediger: „Oceń swoje doświadczenia z dzieciństwa na skali od 1 do 10, gdzie 1 oznacza przemoc i/lub zaniedbanie, 5 — średni poziom zaspokojenia potrzeb w porównaniu z rówieśnikami, a 10 — wrażliwe, skoncentrowane na dziecku otoczenie, w którym twoje potrzeby były w pełni zaspokajane. Oceń każdy z pięciu obszarów schematów (...) Następnie poproś partnera, by zrobił to samo, i porównajcie swoje oceny".