Wzorce rodzinne w relacji
Stevens/Roediger: „Bliskie związki wykazują niezwykłą powtarzalność". Wzorce z rodziny pochodzenia (role, sposoby konfliktu, dynamika bliskości i dystansu, podział zadań) automatycznie przenoszą się na dorosłe związki. Freud nazwał to przymusem powtarzania — dorośli odtwarzają traumatyczne zdarzenia z dzieciństwa z nieświadomą nadzieją na „zmianę scenariusza". Najczęściej scenariusz się powtarza.
Wyzwalacz
Aktualna sytuacja w związku — konflikt, decyzja, kryzys, faza życia — emocjonalnie przypomina znajomy wzorzec z rodziny pochodzenia (sposób w jaki rodzice się kłócili, milczeli, podejmowali decyzje, dzielili role).
Przebieg procesu
- 1
Sytuacja teraźniejsza aktywuje pamięć emocjonalną z dzieciństwa — często nieświadomie. Partner staje się w wyobraźni „jak ojciec", „jak matka".
- 2
Skrypt rodzinny przejmuje kontrolę: automatycznie wpadasz w rolę, którą znałeś jako dziecko (ofiara, ratownik, mediator, buntownik, niewidzialny) — albo w rolę rodzica, którą obserwowałeś.
- 3
Stevens/Roediger ilustrują: „Młoda dziewczyna, zraniona ciągłymi rozczarowaniami i wstydliwymi incydentami powodowanymi przez ojca alkoholika, może wybrać męża z grupy podwyższonego ryzyka, by na nowo odgrywać stare dramaty. Nie trzeba wiele, by ją do tego skłonić, wystarczy myśl: »Ten człowiek naprawdę mnie potrzebuje«".
- 4
Genogram (rycina 2.1 w książce) pozwala zobaczyć powtarzalność: ten sam schemat (np. Bezwzględne Wymagania) wzorowany przez dziadka → ojca → ciebie → partnera.
- 5
Rozpoznanie wzorca otwiera wybór. Bez świadomości jesteś skazany na powtórkę — Freud: „kompulsywne powtarzanie".
Rezultat
Świadomość rodzinnego skryptu pozwala oddzielić: (a) co czuję teraz wobec partnera od (b) co czułem wtedy wobec rodzica. To podstawa zmiany — nie jako jednorazowy insight, ale jako wielokrotnie powtarzane rozróżnienie w bieżących sytuacjach.
Wzorzec w parze
Często partnerzy wybierają się wzajemnie ze względu na komplementarne wzorce rodzinne: dziecko alkoholika wybiera dziecko alkoholika (bo „wzorzec znany"), dziecko nadopiekuńczej matki wybiera partnera/-kę domagających się opieki. Genogram pokazuje też wzorce kobiece/męskie powielające się przez 2-3 pokolenia.
Punkty interwencji
- → Stevens/Roediger: „Zastanów się, czy kiedykolwiek wcześniej czułeś się tak, jak czujesz się teraz. W jakiej sytuacji? Wykorzystaj wyobraźnię. Zamknij oczy, zanurz się w uczuciach i pozwól sobie odpłynąć w przeszłość. Czy pojawiają się jakieś obrazy z dzieciństwa, które rzuciłyby światło na źródło twoich skłonności?"
- → : „Podatność na schematy stanowi wskazówkę, która pozwala odtworzyć proces emocjonalnego uczenia się w dzieciństwie. (...) Wykonaj ćwiczenie polegające na dokończeniu zdania: »Dowiedziałem/Dowiedziałam się o sobie i mojej rodzinie, że...«. Dodawaj nowe zakończenia dopóty, dopóki któreś zdanie nie »zaskoczy« lub nie wyda ci się szczególnie ważne".
- → : „Opatrz swój genogram kolorowymi logo, aby pokazać, kto jakie schematy wykazuje. Zaznacz za pomocą linii wpływ danej osoby na pozostałe. Porównaj pokolenia. Które schematy powtarzają się w każdej generacji?"