Tryby radzenia sobie chronią przed czuciem
Centralne stwierdzenie: „Tryby radzenia sobie słuchają tylko jednego polecenia: niczego nie odczuwać!" (Stevens/Roediger). Funkcjonują jak mechanizmy obronne Freuda lub „unikanie doświadczania" Hayesa. Krótkoterminowo chronią przed nieznośnym bólem trybów dziecięcych. Długoterminowo blokują uczenie się nowych strategii i utrwalają stare wzorce życiowe.
Wyzwalacz
Pojawia się bolesny tryb dziecięcy (Wrażliwe/Złoszczące się) lub atak trybu rodzicielskiego (Karzący/Wymagający). Ból jest nieznośny — coping mode aktywuje się automatycznie, zanim świadomy umysł zdąży zareagować.
Przebieg procesu
- 1
Aktywacja bólu w trybie dziecięcym — wstyd, lęk, opuszczenie, gniew. Sygnał o niezaspokojonej potrzebie.
- 2
Tryb radzenia sobie wchodzi w jednej z 4 form (Atkinson, 2012): • WALKA (nadmierna kompensacja): Samouwielbiacz, Nadmierny Kontroler, Zastraszanie i Atak — „ja tu rządzę"; • UCIECZKA (aktywne unikanie): Odłączony Samoukoiciel — alkohol, praca, sport, hazard, romanse; • ZNIERUCHOMIENIE (bierne unikanie): Odłączony Obrońca — emocjonalne zamarcie, „nie czuję nic"; • PODDANIE SIĘ: Uległy Poddany — „poddaję się tobie, byle uzyskać przywiązanie".
- 3
Partner widzi dystans (znieruchomienie/ucieczka), dominację (walka) lub brak własnej osoby (poddanie). NIE widzi pierwotnego bólu, więc nie może na niego odpowiedzieć.
- 4
Pierwotna potrzeba (przywiązania lub autonomii) pozostaje niewypowiedziana i niezaspokojona. Cykl będzie się powtarzał.
- 5
Para utrwala interpersonalny układ: jeden zwykle ucieka, drugi zwykle ściga; jeden dominuje, drugi się poddaje. Stabilność komplementarności, ale brak prawdziwego kontaktu.
Rezultat
Krótkotrwała ochrona przed bólem — długotrwały koszt relacyjny: izolacja, brak intymności, niemożność zaspokojenia potrzeb (bo nie zostały nazwane). Stevens/Roediger: tryby radzenia sobie „trzymają nas w pułapce starych wzorców życiowych i blokują możliwość uczenia się nowych strategii rozwiązywania problemów".
Wzorzec w parze
4 zwierzęce strategie mapują się na 4 tryby radzenia (walka/ucieczka/znieruchomienie/poddanie). Para często wpada w komplementarną parę: walka + poddanie (klasyczna dominacja-uległość) lub ucieczka + walka (jeden ucieka, drugi atakuje). Gitta Jacob: tryby radzenia sobie „konfrontują deficyt z nadmiarem".
Punkty interwencji
- → Stevens/Roediger ilustrują pracę z trybem Odłączonego Obrońcy techniką DIALOGU KRZESEŁ: klientka przesiada się na inne krzesło i mówi jako tryb („Co jest twoim celem?"). Henrietta jako Odłączony Obrońca: „Zapewniam Henrietcie bezpieczeństwo. Wiem, że ona nie potrafi radzić sobie z silnymi emocjami". Potem wraca: „Rozumiem, że Odłączony Obrońca mnie chroni. Ale ja przy nim niczego nie odczuwam".
- → : „Możesz rozpoznać wymienione strategie [walka/ucieczka/znieruchomienie/poddanie] w swoich interakcjach społecznych. Nieuchronnie korzystasz z którejś z nich (lub przełączasz się między jedną a drugą)".