Perfekcjonizm jako utrata kontaktu z sobą - samowzmacniający cykl bezwzględnych standardów
Young/Klosko: schemat Bezwzględnych Standardów rządzi się myśleniem czarno-białym — „wierzysz, że coś jest zrobione perfekcyjnie, albo uznajesz to za klęskę. Nie możesz sobie wyobrazić czegoś, co jest po prostu dobre". Osoba osiąga sukcesy (często wybitnie), ale „nie zatrzymujesz się, aby cieszyć się swoim sukcesem. Kiedy jedna rzecz jest ukończona, po prostu przenosisz uwagę na następną, uznając to, co właśnie osiągnąłeś, jako niewiele znaczące".
Wyzwalacz
Osiągnięcie kolejnego celu lub zakończenie zadania przez osobę ze schematem Bezwzględnych Standardów. Trigger może być też wewnętrzny — pojawienie się jakiegokolwiek „niedopracowanego" detalu.
Przebieg procesu
- 1
Myślenie czarno-białe: „Na skali od 0 do 100, jeżeli twoje wykonanie nie jest na 100 lub 98 czy 99, wtedy według twojej oceny równie dobrze może być ocenione jako 0".
- 2
Osiągnięcie normy → traktowanie jako oczywistości, BEZ chwili satysfakcji. „Kiedy jedna rzecz jest ukończona, po prostu przenosisz uwagę na następną".
- 3
Sygnały ciała (IBS, bóle głowy, bezsenność) ignorowane — albo „wymagają tabletki". Keith dostał ostrzeżenie lekarza ale „nie zamierzam przestać się forsować".
- 4
Sukces obiektywny ale subiektywnie pusty. Young/Klosko: „Twoją nagrodą jest miara sukcesu. W jakiejkolwiek sferze wybrałeś bycie perfekcyjnym, jesteś prawdopodobnie jednym z najlepszych. (...) Kto inny włożyłby czas i energię potrzebną do tego, aby się dostać na szczyt?" — ale „nie zatrzymujesz się, aby cieszyć się swoim sukcesem".
- 5
Niewidoczność źródła: „Zanim zaczęłam terapię, nigdy nie myślałam o moich standardach, że są nierealne. Nigdy nie myślałam o moich rodzicach jako o perfekcjonistach. Zawsze myślałam o nich, jako o normalnych, przeciętnych ludziach z normalnymi, przeciętnymi standardami". Schemat ukrywa swoje źródło.
- 6
Trywialność celów: „Czy to naprawdę ma znaczenie w ogólnym wymiarze, że twoje szuflady kuchenne są perfekcyjnie zorganizowane (...) Czy to ma znaczenie, że dostałeś 99 zamiast 100?".
- 7
Transmisja do dziecka (Pamela): córka Kate w 3. klasie ma już bóle głowy z powodu szkolnych martwień — schemat dziedziczony przez warunkową miłość („uwaga tylko za najwyższe stopnie").
Rezultat
Chroniczne wyczerpanie, depresja mimo obiektywnego sukcesu („nie mam radości z życia" — Pamela), utrata spontaniczności i zdolności do zabawy, fizyczne objawy stresu, ryzyko transmisji schematu do kolejnego pokolenia.
Punkty interwencji
- → Young/Klosko: „Musisz się nauczyć, że jest możliwe robić coś na 80 procent albo 70 i nadal wykonywać dobrą pracę. Nadal można być dumnym ze swojej pracy. Między perfekcją a klęską są różne odcienie".
- → Pytanie urealniające: „Czy to naprawdę ma znaczenie, że dostałeś 99 zamiast 100?". Dla każdego konkretnego standardu zapytaj: co naprawdę traci się przy 80%?
- → Rozróżnienie Standardów od Skazania: „Skazanie na niepowodzenia wiąże się z poczuciem, że nie udało ci się w porównaniu z twoimi rówieśnikami. (...) Natomiast Bezwzględne standardy to poczucie, że jesteś na końcu, ale nieustannie dążysz". Bez tego rozróżnienia łatwo pomylić leczenie.