Modelowanie lęku przez rodzica - nauka nadwrażliwości bez własnej traumy
Dziecko może przejąć schemat Podatności na zagrożenia bez własnego traumatycznego doświadczenia - przez bezpośrednią obserwację zalęknionego rodzica. Ostrzeżenia, zachowania i narracje rodzica przekazują przekonanie 'świat jest niebezpieczny' jako wprost wyuczoną wiedzę.
Wyzwalacz
Dziecko obserwuje rodzica z aktywnym schematem Podatności - jego ostrzeżenia, unikania, reakcje paniki.
Przebieg procesu
- 1
Rodzic z własnym schematem Podatności systematycznie ostrzega dziecko przed zagrożeniami (choroby, wypadki, katastrofy).
- 2
Dziecko internalizuje przekaz: 'świat jest niebezpieczny, musisz się bać' - bez własnej traumy.
- 3
Zachowania rodzica (nadopiekuńczość, unikanie, panika) modelują dziecku sposób reagowania na potencjalne zagrożenia.
- 4
Dziecko nie zdobywa doświadczeń korygujących (np. samodzielność, ekspozycja na ryzyko) - brak danych obalających.
- 5
W dorosłości: wyolbrzymianie prawdopodobieństwa katastrofy, ataki paniki, fobie - choć osoba nigdy nie przeżyła traumatycznego zdarzenia.
- 6
Schemat może być transmitowany dalej do własnych dzieci tym samym mechanizmem.
Rezultat
Pełny schemat Podatności na zagrożenia u osoby bez własnej traumy; lęk wyuczony przez obserwację jest tak samo dezadaptacyjny jak lęk po urazie.
Punkty interwencji
- → Rozróżnienie: co to jest moje własne doświadczenie, a co przejęty lęk rodzica.
- → Lista konkretnych lęków i ich obiektywne prawdopodobieństwo jako ćwiczenie korygujące zniekształcenie poznawcze.
- → Stopniowa ekspozycja na sytuacje lękowe - budowanie własnych dowodów obalających przekonanie o niebezpieczeństwie.