Interakcja temperament × środowisko w formowaniu pułapki
Pułapka życiowa powstaje ze splotu wrodzonego temperamentu dziecka i destrukcyjnego środowiska rodzinnego. Ten sam dom może wychować jedno dziecko pasywne i jedno walczące - temperament determinuje, która pułapka się uformuje i jaki styl radzenia zostanie wybrany.
Wyzwalacz
Wczesnodziecięce doświadczenia destrukcyjne w kontekście określonego profilu temperamentu dziecka.
Przebieg procesu
- 1
Dziecko rodzi się z wrodzonym temperamentem rozłożonym na pięciu wymiarach: wstydliwy↔towarzyski, pasywny↔agresywny, emocjonalnie zrównoważony↔rozchwiany, zalękniony↔odważny, wrażliwy↔niewrażliwy.
- 2
Środowisko rodzinne oddziałuje na temperament - może wzmacniać lub łagodzić naturalne tendencje.
- 3
Destrukcyjne środowisko + podatny temperament (np. zalękniony + nadopiekuńczy rodzic) = formowanie konkretnej pułapki.
- 4
Temperament determinuje częściowo typ pułapki: dziecko agresywne w domu deprywującym → Roszczenia; dziecko lękowe w tym samym domu → Podatność.
- 5
Temperament determinuje też styl radzenia ze schematem: agresywny → kontratak; lękowy → unikanie; wstydliwy → podporządkowanie.
- 6
Ten sam schemat formuje się różnie u różnych dzieci - co utrudnia generalizację i wymaga indywidualnego podejścia.
Rezultat
Indywidualny, niepowtarzalny profil pułapek i stylów radzenia - terapia musi być dostosowana do konkretnej kombinacji temperament × historia.
Punkty interwencji
- → Rozpoznanie, że część reakcji emocjonalnych to wrodzona właściwość temperamentu - nie defekt osobowości.
- → Odróżnienie, co można zmienić (styl radzenia, przekonania) od tego, co jest stałą cechą (wrażliwość temperamentalna).
- → Zmiana środowiska na mniej aktywujące schemat jako uzupełnienie pracy wewnętrznej.