Buntownik jako kontratak sterowany zewnętrznie - pozorna wolność, faktyczne podporządkowanie
Young/Klosko: buntownik to wariant kontrataku na schemat Podporządkowania. „Twoja agresja to tylko maska i nosisz ją, czując, że jest fałszywa. (...) Pod spodem twojej brawurowej powierzchowności czujesz się onieśmielony przez innych". Robi „na przekór" zamiast wybierać własne — pozornie wolny, faktycznie sterowany przez to, czemu się sprzeciwia. Wewnątrz „czujesz się tak samo jak ludzie podporządkowani: jako mniej ważny i poddany kontroli innych".
Wyzwalacz
Percepcja kontroli, oczekiwania, zasady narzuconej przez zewnętrzny autorytet — rodzica, partnera, szefa, instytucji, kulturę. Wystarczy SUGESTIA by aktywować bunt.
Przebieg procesu
- 1
Young/Klosko o genezie: „Podporządkowani ludzie przeważnie czują się najbardziej komfortowo w roli pasywnej. Jednak niektórzy ze schematem Podporządkowania uczą się radzić sobie przez kontratak. Zamiast ulegać, przybierają rolę przeciwną. Stają się agresywni i dominujący. Przez buntowanie się, rekompensują uczucia podporządkowania".
- 2
Profil buntownika: „Buntownicy mają tendencję, aby zachowywać się tak, jakby tylko oni byli ważni i tylko oni mieli swoje potrzeby. (...) radzisz sobie z problemem podporządkowania przez zaadoptowanie roli kogoś, kto jest agresywny, zbuntowany i egocentryczny. Buntujesz się".
- 3
Fasada vs prawda: „Chociaż wewnątrz czujesz się tak samo jak ludzie podporządkowani: jako mniej ważny i poddany kontroli innych. Twoja agresja to tylko maska i nosisz ją, czując, że jest fałszywa. Posuwasz się do radykalnej asertywności. Potrafisz nawet wydawać się zuchwały. Ludzie mogą oskarżać cię o bycie apodyktycznym i nadmiernie kontrolującym. Pod spodem twojej brawurowej powierzchowności czujesz się onieśmielony przez innych".
- 4
Gniew jako stała charakterystyka: „Gniew jest blisko powierzchni u buntowników. Faktycznie, przez większość czasu jesteś poirytowany i prawdopodobnie skłonny do wybuchów złości. Jako dziecko lub nastolatek na próby dyscyplinowania cię przez rodziców reagowałeś zachowaniem niegrzecznym i krnąbrnym. (...) Prawdopodobnie ciągle masz problemy z autorytetami".
- 5
Sterowanie zewnętrzne: „Masz tendencję do tego, że łatwo tracisz równowagę i w sposób nieodpowiedni wyrażasz złość. Nieustannie walczysz z autorytetami: przejawiasz dużą trudność w tolerowaniu wszystkiego, co spostrzegasz jako zewnętrzną kontrolę — jakiekolwiek sugestie, porządek, presję, nakazy". Wybór = REAKCJA na zewnątrz, nie własna preferencja.
- 6
Wybory relacyjne: „Jeżeli jesteś buntownikiem, możesz wybrać kogoś kto jest nawet bardziej podporządkowany od ciebie, tak że to ty możesz mieć kontrolę". Komplementarność: dawny podporządkowany staje się nowym kontrolerem.
- 7
Przykład Briana: „Jako nastolatek Brian kompensował swój schemat przez przyjęcie postawy buntownika. Ubierał się dziwacznie i jeździł motorami. Był zręczny w uwodzeniu kobiet. Odnalazł sposób, aby czuć się dobrze w stosunku do siebie, bez rozprawiania się z podstawową kwestią. Kompensował uczucie porażki, eliminując sfery sukcesu".
Rezultat
Pozorna niezależność przy faktycznej zależności od kontrataku — wszystkie wybory są wyznaczane przez to, czemu się sprzeciwiasz. Nigdy nie odkrywasz własnych wrodzonych skłonności, bo zawsze reagujesz NA. Pod fasadą agresji — ten sam ból podporządkowania.
Punkty interwencji
- → Young/Klosko, krok 13 programu zmiany Podporządkowania: „(Do buntownika) Spróbuj powstrzymać się przed robieniem na przekór temu, co inni ci mówią. Odkryj to, czego ty chcesz i rób to nawet wtedy, gdy jest to zgodne ze zdaniem innych".
- → Diagnostyczne pytanie: „Czy wybieram TO dlatego że tego chcę, czy dlatego że inni chcieliby czegoś przeciwnego?". Często odpowiedź jest zaskakująca.
- → Praca nad wyrażaniem gniewu „w sposób odpowiedni" — niekoniecznie tłumić, ale też nie wybuchać. Praca z asertywnością zamiast agresji.