Cykl Bowlby'ego - lęk, rozpacz i izolacja przy separacji
Niemowlę oddzielone od głównego opiekuna przechodzi przez trzy fazy: protest/lęk, rozpacz i izolacja. Jeśli cykl powtarza się lub trwa zbyt długo, kształtuje lękowy wzorzec przywiązania, który w dorosłości manifestuje się jako schemat Porzucenia.
Wyzwalacz
Odłączenie niemowlęcia lub małego dziecka od głównego opiekuna (matki, ojca) na wystarczająco długi lub powtarzający się czas.
Przebieg procesu
- 1
Faza 1 - Lęk/Protest: dziecko płacze, szuka matki, jest niepocieszone, może okazywać gniew.
- 2
Faza 2 - Rozpacz: czas mija bez powrotu opiekuna; dziecko staje się apatyczne, wycofane, obojętne na kontakt z innymi.
- 3
Faza 3 - Izolacja: dziecko tworzy nowe tymczasowe przywiązanie lub, gdy matka wraca, jest wobec niej chłodne - potem powoli się przywiązuje z powrotem, lecz z podwyższonym lękiem.
- 4
Powtarzające się epizody separacji lub chroniczna emocjonalna niedostępność opiekuna utrwalają lękowy wzorzec przywiązania.
- 5
W dorosłości lękowy wzorzec przywiązania manifestuje się jako schemat Porzucenia - intensywny lęk przed opuszczeniem, kurczowe trzymanie partnera, naprzemiennie gniew i apatia.
Rezultat
Lękowy wzorzec przywiązania jako biologiczny i psychologiczny fundament schematu Porzucenia; dorosły reaguje na sygnały separacji jak niemowlę na utratę matki.
Punkty interwencji
- → Stabilne, przewidywalne więzi emocjonalne we wczesnym niemowlęctwie mogą zapobiec utrwaleniu wzorca nawet przy biologicznej podatności.
- → Rozpoznanie, że intensywna panika przy rozstaniu to reakcja dziecięca - dystansowanie przez uświadomienie: 'reaguję jak małe dziecko w supermarkecie'.
- → Budowanie tolerancji na samotność (krok 2 programu zmiany Porzucenia) jako stopniowe osłabianie odpowiedzi lękowej.