Ironia powtarzalności - samoutrwalanie pułapki
Young/Klosko (rozdz. 3): „Prawie każdy powtarza w autodestrukcyjny sposób negatywny wzór pochodzący z dzieciństwa". Freud nazywał to „przymusem powtarzania". Centralny paradoks: schemat walczy o przetrwanie bo jest „tym, co znamy. Chociaż jest to bolesne, jednak w pewnym sensie wygodne i dobrze znane". W życiu dorosłym aktywnie odtwarzamy warunki, które niszczyły nas w dzieciństwie — wybieramy partnerów i sytuacje aktywujące schemat.
Wyzwalacz
Wejście w nową relację lub sytuację społeczną przez osobę z aktywnym schematem — wybór partnera, pracy, znajomych, sposobu życia.
Przebieg procesu
- 1
Wczesne doświadczenia kształtują schemat jako centralne przekonanie o sobie i świecie. Young/Klosko: „Schematy są głęboko zakorzenionymi, uwewnętrznionymi we wczesnym dzieciństwie przekonaniami na temat nas samych i świata. Są one centralne dla naszego obrazu samych siebie".
- 2
Schemat tworzy poczucie znajomości jako fundamentu tożsamości. „Działanie wbrew schematowi równałoby się wyrzeczeniu bezpieczeństwa związanego z wiedzą na temat tego, jacy jesteśmy i jaki jest świat. Dlatego też trzymamy się ich, nawet, jeżeli jest to opłacone bólem. (...) W dziwny sposób sprawiają, że czujemy się jak w domu".
- 3
Lista typowych odtworzeń: „Dziecko alkoholika w życiu dorosłym poślubia alkoholika. Dziecko maltretowane albo samo poślubia agresora, stosuje przemoc. Wykorzystywane seksualnie dziecko staje się później prostytutką. (...) ktoś nadmiernie kontrolowany w dzieciństwie pozwala innym, by w życiu dorosłym przejęli nad nim kontrolę".
- 4
Paradoks pożądania: „Najprawdopodobniej czujesz najwięcej pożądania w stosunku do partnerów, którzy aktywizują schemat. (...) Im więcej miłości daje ci partner, tym mniej cię pociąga". Schemat napędza zauroczenie sytuacją która go potwierdza, ignoruje sytuacje korygujące.
- 5
Przykład Patricka: „Im bardziej jego żona angażuje się w romanse z innymi mężczyznami, tym bardziej Patrick jej pożąda". Cykl: nadzieja → kolejne porzucenie → desperacja → ponowna nadzieja. Małżeństwo „przypomina jazdę kolejką".
- 6
Schemat wzmacnia się przez każde odtworzenie: pacjenci „są jak ćmy, które giną w płomieniach". „Schemat niszczy nasze poczucie własnego JA, nasze zdrowie, nasze związki z innymi, pracę, szczęście, nastrój — dotyka każdego aspektu naszego życia".
- 7
Osoba żyje w przekonaniu, że to po prostu jej los, „typ ludzi, na których trafia". Nie widzi swojej AKTYWNEJ roli w wyborze sytuacji aktywujących schemat.
Rezultat
Long-term cykliczne odtwarzanie dziecięcej krzywdy w dorosłych relacjach. Young/Klosko: „Schemat walczy silnie o przetrwanie. Czujemy presję, aby go zachować w niezmienionym stanie. Wynika to z ludzkiej dążności do zachowania zgodności. (...) Te wzorce były uzasadnione, kiedy byliśmy dziećmi, problem w tym, że kontynuujemy odtwarzanie ich, kiedy już nam nie służą".
Punkty interwencji
- → Rozpoznanie samego paradoksu: „Dlaczego nie budujemy nowego życia, nie wyrywamy się schematowi?". Pytanie do siebie jest pierwszym krokiem.
- → Lista typowych przykładów u siebie: czy widzę wzorzec wybierania alkoholików / agresorów / nieosiągalnych partnerów / krytycznych szefów? Young/Klosko podają katalog typowych odtworzeń jako sprawdzian.
- → Test paradoksu pożądania: gdy spotykasz osobę zdrową, ciepłą, dostępną — czy nudzisz się, mimo że obiektywnie pasuje? To sygnał, że schemat szuka znajomej rany.
- → Praca z Patrickiem (1,5 roku terapii) jako wzorzec: nie wystarcza świadomość, że Francine cię krzywdzi — trzeba przejść 1,5 roku konsekwentnej pracy ze schematem, by móc zaangażować się ze Sylwią bez znudzenia.